Engelli kullanıcılara uygun web tasarımı, yani erişilebilir web tasarımı, görme, işitme, hareket veya bilişsel engeli olan kişilerin bir web sitesini başkasının yardımına ihtiyaç duymadan kullanabilmesini sağlayan tasarım ve geliştirme yaklaşımıdır. Ekran okuyucuyla okunabilen içerik, yeterli renk kontrastı, yalnızca klavyeyle kullanılabilen menüler ve altyazılı videolar bunun temel parçalarıdır. Uluslararası referans standart W3C’nin WCAG yönergeleridir ve Avrupa Erişilebilirlik Yasası ile birçok dijital hizmet için erişilebilirlik artık yasal bir gereklilik hâline geldi. Bu rehberde erişilebilir bir web sitesinin nasıl tasarlanacağını, uygulanabilir adımlar ve test araçlarıyla anlatıyoruz.
Web Erişilebilirliği Neden Önemlidir?
- Daha geniş kitle: Dünya Sağlık Örgütü’ne göre dünyada her altı kişiden biri önemli düzeyde bir engellilik yaşıyor. Buna geçici engelleri (kırık kol, göz ameliyatı) ve yaşa bağlı görme ya da işitme kaybını eklediğinizde erişilebilirlik çok büyük bir kullanıcı grubunu ilgilendirir.
- Yasal yükümlülük: Avrupa Erişilebilirlik Yasası (European Accessibility Act), 28 Haziran 2025’ten itibaren AB’de tüketicilere sunulan e-ticaret siteleri, bankacılık hizmetleri ve e-kitaplar gibi birçok dijital ürün ve hizmet için erişilebilirlik şartı getirdi. AB’deki tüketicilere satış yapan Türk işletmeleri de bu kapsamda olabilir.
- Daha iyi kullanıcı deneyimi: Net başlıklar, okunabilir metinler ve kolay navigasyon herkes için kullanımı kolaylaştırır. Güneş altında telefon kullanan biri de yüksek kontrasttan, sessiz ortamda video izleyen biri de altyazıdan faydalanır.
- SEO’ya dolaylı katkı: Alternatif metinli görseller, anlamlı başlık hiyerarşisi ve açıklayıcı link metinleri arama motorlarının sayfayı anlamasını da kolaylaştırır.
WCAG Nedir?
WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), W3C’nin web erişilebilirliği için yayımladığı uluslararası yönergelerdir. Güncel sürüm, Ekim 2023’te yayımlanan WCAG 2.2’dir. Yönergeler dört temel ilkeye dayanır:
| İlke | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| Algılanabilir | İçerik en az bir duyuyla algılanabilmeli | Görsellere alternatif metin, videolara altyazı |
| Kullanılabilir | Arayüz farklı yöntemlerle kullanılabilmeli | Tüm işlevlerin klavyeyle çalışması |
| Anlaşılabilir | İçerik ve işleyiş anlaşılır olmalı | Açık hata mesajları, tutarlı menüler |
| Sağlam | Yardımcı teknolojilerle uyumlu olmalı | Doğru HTML etiketleri, ekran okuyucu uyumu |
Her kural A, AA ve AAA olmak üzere üç uyum seviyesinde tanımlanır. Yasal düzenlemelerin ve kurumsal hedeflerin büyük çoğunluğu AA seviyesini esas alır. Türkiye’de kamu kurumlarının internet siteleri için hazırlanan kılavuzlar da WCAG ilkelerini temel alır.
Engelli Kullanıcıların Karşılaştığı Başlıca Sorunlar
- Görme engelli kullanıcılar: Alternatif metni olmayan görseller, etiketsiz butonlar ve form alanları, düzensiz başlık yapısı ekran okuyucu kullanıcılarının sayfayı anlamasını engeller.
- Az gören ve renk körü kullanıcılar: Düşük kontrastlı metinler, yalnızca renkle verilen bilgiler (ör. “kırmızı alanlar zorunludur”) ve büyütüldüğünde bozulan sayfalar.
- İşitme engelli kullanıcılar: Altyazısı veya metin dökümü olmayan videolar ve sesli içerikler.
- Hareket engelli kullanıcılar: Fare gerektiren menüler, küçük tıklama alanları, süre sınırlı işlemler.
- Bilişsel ve öğrenme güçlüğü yaşayan kullanıcılar: Karmaşık dil, kalabalık sayfalar, otomatik oynayan animasyonlar ve tutarsız navigasyon.
Görme Engelli ve Renk Körü Kullanıcılar İçin Tasarım İpuçları
Alternatif Metin (Alt Text)
Bilgi taşıyan her görsele, görselin ne anlattığını kısaca açıklayan bir alternatif metin yazın. “resim1.jpg” veya “görsel” gibi ifadeler işe yaramaz. Yalnızca süs amaçlı görsellerde alt metni boş bırakın ki ekran okuyucu bu görselleri atlasın.
Renk Kontrastı
WCAG AA seviyesine göre normal metin ile arka plan arasındaki kontrast oranı en az 4.5:1, büyük metinlerde ise en az 3:1 olmalıdır. Açık gri metin ile beyaz arka plan gibi popüler ama düşük kontrastlı kombinasyonlardan kaçının. Renk seçiminin hem estetik hem işlevsel boyutunu web sitesi tasarımında renk seçimi ve psikolojisi yazımızda ele aldık.
Bilgiyi Yalnızca Renkle Vermeyin
Form hatalarını sadece kırmızı çerçeveyle değil, metin ve simgeyle de belirtin. Grafiklerde renklerin yanında desen veya etiket kullanın.
Okunabilir Tipografi
Yeterli yazı boyutu, rahat satır aralığı ve sade yazı tipleri seçin. Kullanıcı tarayıcıda metni %200’e kadar büyüttüğünde sayfa düzeni bozulmamalıdır. Ayrıntılar için web sitesi tasarımında tipografi seçimleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Anlamlı Başlık Yapısı ve Link Metinleri
Ekran okuyucu kullanıcıları sayfada başlıklar arasında atlayarak gezinir. Bu nedenle H1, H2 ve H3 başlıklarını görsel boyut için değil, içerik hiyerarşisine göre kullanın. Link metinleri “buraya tıklayın” yerine linkin nereye gittiğini anlatmalıdır.
Klavye Navigasyonu ve Hareket Engelli Kullanıcılar
- Her şey klavyeyle çalışmalı: Menüler, açılır pencereler, formlar ve kaydırmalı alanlar Tab, Shift+Tab, Enter ve ok tuşlarıyla kullanılabilmeli.
- Odak göstergesi görünür olmalı: Klavyeyle gezinen kullanıcı hangi öğede olduğunu görmelidir. Tasarım gerekçesiyle odak çerçevesini kaldırmayın.
- Mantıklı odak sırası: Tab tuşuyla gezinme sırası, sayfanın görsel sırasıyla uyumlu olmalı.
- İçeriğe atla bağlantısı: Sayfanın başına konan “Ana içeriğe geç” bağlantısı, her sayfada menüyü baştan dolaşma zorunluluğunu ortadan kaldırır.
- Yeterli dokunma alanı: WCAG 2.2, tıklanabilir hedefler için minimum boyut kuralı getirdi. Küçük ve birbirine çok yakın butonlardan kaçının.
- Süre sınırları: Oturum süresi dolacaksa kullanıcıyı uyarın ve süreyi uzatma imkânı verin.
Mobil cihazlardaki kullanım kolaylığını mobil kullanılabilirlik ve web tasarımı yazımızda, menü yapısını ise iyi bir navigasyon oluşturmak yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
İşitme Engelli Kullanıcılar İçin Ses ve Video İçerikleri
- Videolara senkronize altyazı ekleyin. YouTube’un otomatik altyazıları başlangıç noktası olabilir, ancak mutlaka kontrol edip düzeltin.
- Podcast ve sesli içerikler için metin dökümü (transkript) sunun.
- Önemli tanıtım videolarında Türk İşaret Dili tercümesi eklemeyi değerlendirin.
- Bilgiyi yalnızca sesli uyarıyla vermeyin; görsel bildirim de kullanın.
- Otomatik oynayan sesli içeriklerden kaçının ya da kolayca durdurulabilir yapın.
Formlar ve Etkileşimli Öğeler
- Her form alanının görünür ve programatik olarak bağlı bir etiketi (label) olmalı; yalnızca alan içindeki silik yer tutucu metne güvenmeyin.
- Hata mesajları hatanın ne olduğunu ve nasıl düzeltileceğini açıkça anlatmalı.
- Zorunlu alanlar yalnızca yıldızla değil, metinle de belirtilmeli.
- Görsel doğrulama (CAPTCHA) kullanıyorsanız sesli veya alternatif doğrulama seçeneği sunun.
Erişilebilirlik Testleri ve Araçları
| Araç | Ne işe yarar? |
|---|---|
| Lighthouse (Chrome) | Temel erişilebilirlik sorunlarını otomatik puanlar |
| WAVE | Sayfa üzerinde hataları görsel olarak işaretler |
| axe DevTools | Geliştiriciler için ayrıntılı otomatik test eklentisi |
| Colour Contrast Analyser | Renk kontrast oranlarını ölçer |
| NVDA (Windows), VoiceOver (macOS, iOS), TalkBack (Android) | Ekran okuyucularla gerçek kullanım testi |
Otomatik araçlar sorunların yalnızca bir kısmını yakalar. Sitenizi bir kez fareyi bırakıp yalnızca klavyeyle, bir kez de ekran okuyucuyla kullanmayı deneyin. Mümkünse engelli kullanıcılarla test yapın.
Erişilebilirlik Eklentileri (Overlay) Hakkında Not
Siteye tek satır kodla eklenen ve “sitenizi anında erişilebilir yapar” vaadiyle satılan araç çubukları, temel sorunları çözmez. Bu araçlar, kodun kendisindeki etiket eksikliklerini, klavye sorunlarını ve yanlış başlık yapısını düzeltemez. Erişilebilirlik, tasarım ve kod düzeyinde ele alınmalıdır.
Erişilebilir Web Sitesi İçin Kontrol Listesi
- Tüm bilgi taşıyan görsellerde açıklayıcı alternatif metin var mı?
- Metin kontrastı WCAG AA oranlarını karşılıyor mu?
- Site yalnızca klavyeyle baştan sona kullanılabiliyor mu?
- Odak göstergesi her öğede görünüyor mu?
- Başlıklar mantıklı bir hiyerarşide mi?
- Form alanlarının etiketleri ve anlaşılır hata mesajları var mı?
- Videolarda altyazı, ses içeriklerinde transkript var mı?
- Sayfa %200 büyütüldüğünde ve mobilde düzgün görünüyor mu?
- Sayfanın dili HTML’de doğru tanımlanmış mı?
Erişilebilirlik, kullanıcı dostu tasarımın ayrılmaz bir parçasıdır. Genel çerçeve için kullanıcı dostu bir web sitesi nasıl tasarlanır ve UI ve UX tasarım nedir yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Gezgin Ajans olarak kurumsal web tasarım projelerinde erişilebilirlik ilkelerini tasarımın başından itibaren uyguluyoruz. Mevcut WordPress sitenizdeki kontrast, form ve klavye navigasyonu sorunları için WordPress destek hizmetimizden yararlanabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Web erişilebilirliği nedir?
Web erişilebilirliği, engelli bireyler dahil herkesin bir web sitesini algılayabilmesi, anlayabilmesi, gezinebilmesi ve etkileşime geçebilmesi için yapılan tasarım ve geliştirme çalışmalarının bütünüdür.
WCAG 2.2 ile ne değişti?
WCAG 2.2, önceki sürümlere ek olarak odak göstergesinin görünürlüğü, minimum tıklama alanı boyutu, sürükleme hareketlerine alternatif sunulması ve kimlik doğrulamanın kolaylaştırılması gibi yeni başarı kriterleri getirdi.
Avrupa Erişilebilirlik Yasası Türk şirketlerini etkiler mi?
AB’deki tüketicilere kapsamdaki ürün veya hizmetleri (ör. e-ticaret) sunan şirketler, merkezleri nerede olursa olsun etkilenebilir. Mikro işletmeler için bazı istisnalar bulunur; kendi durumunuz için hukuki görüş almanızı öneririz.
Erişilebilirlik SEO’yu etkiler mi?
Doğrudan bir sıralama faktörü değildir, ancak alternatif metinler, düzgün başlık yapısı, açıklayıcı link metinleri ve hızlı, kolay kullanılan sayfalar hem erişilebilirliği hem de SEO’yu destekler.
Sitemin erişilebilir olup olmadığını nasıl test ederim?
Lighthouse veya WAVE ile otomatik bir tarama yaparak başlayın. Ardından siteyi yalnızca klavyeyle ve bir ekran okuyucuyla kullanarak manuel test yapın.


